دانگ است ، سه شربت باشد . پس اجزاى حاره چهارده و نيم ، و بارده چهل و نه ، و رطبه نه و يك سدس سدس ، و يابسه هفتاد و نه شدند و عدد شربات سى و هشت و نيم . و چون اجزاى حاره را كه اقل است از بارده كه اكثر است وضع نموده شود ، باقى سى و چهار و نيم بارده مىماند . و همچنين اجزاى رطبه كه اقل است از يابسه كه اكثر است چون وضع نموده شود ، هفتاد يابسه باقى مىماند . و چون اجزاى بارده باقيه بر عدد شربات تقسيم نموده شود ، خارج قسمت بالتخمين يك درجه الّا يك عشر مىشود . و همچنين اجزاى يابسه باقيه را كه بر سمى عدد ادويه قسمت كرده شود ، خارج قسمت دو درجه الّا يك عشر درجه مىشود بالتخمين . پس اين مفرح ، بارد در يك درجه الّا يك عشر درجه ، و يابس در دو درجه الّا يك عشر بالتخمين باشد ؛ و بر همين قياس و ترتيب ، هر مركبى را كه خواهند درجات كيفيات آن را معلوم نمايند . و بدان كه چون امر مقادير شربات ادويه اكثر تخمينى و قلّت و كثرت آن به حسب امزجه اشخاص در قوّت و ضعف و اسنان و فصول و بلدان مختلف مىباشد ، لهذا « شيخ الرئيس ابو على بن سينا » - رحمه الله تعالى - در مفردات قانون و ديگر اطبّاى متقدمين متوجه قيد و ذكر آن‌ها نشده‌اند ، و هم‌چنين تحقيق درجات كيفيات آن‌ها نيز ؛ و الله اعلم بحقائق الامور . فصل هشتم : در بيان طريق استخراج مقادير شربات مركبات بدان كه هر مركبى را كه خواهند مقدار شربت آن را معلوم نمايند ، بايد كه اوّلًا تحقيق و تشخيص اوزان و عدد شربات آن نمايند و جزئى از وزن مركب اخذ نمايند كه نسبت آن جزء به مجموع وزن مركب چون نسبت واحد باشد به عدد شربات آن . مثلًا ، اگر وزن مجموع مركب سى درم باشد و عدد شرباتش ده ، پس واحد را اخذ نمايند ، زيرا كه نسبت آن به ده ، كه عدد شربات است ، چون نسبت سه است به سى ، كه وزن ادويه است ؛ يعنى نسبت عشرى است . پس مقدار شربت آن سه درهم باشد . و اگر بالعكس باشد - يعنى عدد شربات سى باشد و وزن مركب ده - مقدار شربت آن ثلث درهم باشد ، زيرا كه ده را با سى نسبت ثلثى است . و به بيان ديگر آنكه مقادير اوزان دراهم ادويه مركب را بر عدد شربات آن تقسيم نمايند ، خارج قسمت همان مقدار شربت آن باشد ؛ مثلًا ، عدد شربات موافق مثال مذكور در فصل قبل ، چهل و نيم باشد و اوزان ادويه پنجاه و هفت درهم - بالتقريب - و خارج قسمت پنجاه و هفت بر چهل و نيم ، يك درهم و ربع و ثمن درهم و ربع عشر مىشود بالتخمين . پس مقدار شربت آن مفرح مذكور ، همان يك درهم و ربع و ثمن درهم و ربع عشر باشد . و اگر اوزان ادويه ، چهل باشد مثلًا و عدد شربات پانزده ، پس مقدار شربت آن مركب - يعنى خارج قسمت آن - دو درجه و دو ثلث درجه باشد و بالعكس ؛ يعنى اگر اوزان ادويه پانزده و مقادير شربات چهل باشد ، خارج قسمت كه مقدار شربت مركب است يك ربع درجه و ثمنى مىشود ، جهت آنكه نسبت دو و دو ثلث به پانزده ، كه عدد شربات است ، همچون نسبت پانزده است به چهل كه وزن ادويه است . و بر همين قياس و ترتيب مقدار شربت هر مركبى را كه خواهند استخراج نمايند ؛ و الله اعلم بحقايق الامور .